ORTA KULAK İLTİHABI (AKUT OTİTİS
MEDİA)
Orta
kulağın yapısı :
Kulak üç bölümden oluşur:
1) dış kulak
2) orta kulak
3) iç kulak.
Dış kulağı kulak kepçesi ve kulak kanalı oluşturur. Kulak
kanalının derininde dış kulak ile orta kulağı ayıran kulak
zarı bulunur. Kulak zarı, üzerine ses dalgaları geldiğinde
titreşen ince bir yapıdır. Orta kulak, kulak zarının arkasında
bulunan ve hava içeren bir boşluktur. Hava, burunun gerisindeki
geniz bölgesinden östaki tüpü adı küçük bir kanal ile
orta kulağa taşınır. Östaki tüpünün görevi, orta kulak
boşluğundaki havanın basıncını dış ortamdaki atmosfer
basıncı ile eşitlemektir. Ses dalgalarının kulak zarında
oluşturduğu titreşimler orta kulak boşluğundaki küçük
kemikçiklerden (örs, üzengi, çekiç) iç kulağa iletilir
ve sesi beyine ileten sinirler uyarılır.
Östaki Borusu'nun yeri ve görevi :
Östaki borusu burnun arka kısmında bulunan ve geniz adı
verilen bölge ile orta kulak arasında geçis sağlayan bir
kanaldır. Bu kanal orta kulağın hava almasını sağladığı
gibi bu bölgedeki salgıların genize akması için de bir
yol oluşturur. Dış ortamdaki basınç değişikliklerinde
orta kulağında buna uyum göstermesini sağlar. Östaki borusu
yaklaşık 3,5-4 cm boyutlarındadır. Çocuklarda daha düz
olan bu kanal erişkinlerde bir dirsek oluşturur. Bu nedenle
burundan ve genizden orta kulağa bakteri geçisi çocuklarda
daha kolay olur ve çocuklar daha kolay orta kulak iltihabı
geçirirler.
Östaki Borusu nasıl tıkanır:
Östaki borusunun iyi çalışmasını engelleyen en önemli
hastalıklar geniz bölgesindeki hastalıklardır. Geniz eti,
allerji, sinüzit, burunda et ve iltihap, geniz bölgesi
tümörleri ve dış ortamdaki ani basınç değişiklikleri (uçak
yolculukları veya dalma gibi) bu kanalın tam çalışmasını
önler. Bu gibi durumlarda orta kulak yeterince hava alamaz
ve içeride negatif basınç oluşur. Bu negatif basınç kulak
zarını içe doğru çeker ve orta kulakta sıvı birikimine
hatta daha ileri durumlarda kanamalara yol açar. Tıkanıklığın
az olduğu durumlarda hasta genellikle sadece hafif bir
basınç ve dolgunluk hisseder. Ancak daha ileri durumlarda
işitme kaybı, ağrı, dolgunluk hissi, baş dönmesi ve çınlama
hissedilir.
Orta kulak iltihabı (akut otitis
media) nedir ?
Bu hastalıkta genizden östaki borusuna geçerek orta kulağa
ulaşan mikroplar, kulak zarı arkasında bulunan orta kulak
boşluğunun iltihaplanmasına yol açar. Çocuklarda östaki
borusunun erişkinlere göre daha kısa ve düz olması nedeniyle;
mikropların genizden orta kulağa ulaşması da daha kolaydır.
Bu yüzden çocuklarda orta kulak iltihabı erişkinlerden
daha sık görülür. Orta kulakta biriken iltihap sıvısı
ağrıya ve kulak zarının titreşememesine bağlı olarak bir
miktar işitme kaybına neden olur. Uygun ilaç tedavisi
ile orta kulak iltihabına neden olan bakteri cinsi mikroplar
öldürüldüğünde orta kulaktaki iltihap sıvısı da ortadan
kalkar ve işitme düzelir. Orta kulak iltihabının tedavisi
antibiyotiklerle ve östaki tüpünün çalışmasını kolaylaştırıcı
yardımcı ilaçlarla yapılır.
Orta kulak iltihabı çocukluk çağının sık görülen hastalıklarından
birisidir. İstatistikler üç yaşına kadar olan çocukların
üçte ikisinin en az bir kere orta kulak iltihabı geçirdiğini
göstermektedir. Sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçiren
çocuklarda orta kulak iltihabı da daha sık görülür. Çocukların
ev ortamından çıkıp toplum hayatına atılmasını takip eden
ilk iki yıl içinde üst solunum yolu enfeksiyonlarına ve
kulak problemlerine daha sık rastlanır.
Hastalığa sebep olan etkenler :
Akut, bakteriyel ve eksudatif orta kulak enfeksiyonu olan
Akut Supuratif Otitis Media'da en sık rastlanan patojenler;
Pnömokok, Hemofilus influenza, Moraksella kataralis ve
Streptokokdur.
Orta kulak iltihabının belirtileri
:
Büyük çocuklarda kulak ağrısı, ateş, işitme kaybı; bebeklerde
ise huzursuzluk, uyku düzensizliği veya iştahsızlık orta
kulak iltihabının belirtisi olabilir. Bu belirtiler, bir
hafta öncesinden başlayabilen, burun akıntısı ve öksürük
gibi orta kulak iltihabına eşlik eden üst solunum yolu
enfeksiyonu belirtileriyle birlikte de bulunabilir.
Şiddetli orta kulak iltihaplarında kulak zarı delinebilir
ve kulak akıntısı görülebilir. Kulak akıntısı ile iltihabın
boşalması sonucunda genellikle kulak ağrısı azalır ve
ateş düşer. Kulak zarındaki delik de çoğunlukla kendiliğinden
kapanır.
Hastalığın safhaları :
6 klinik safhası vardır.
1- Hiperemi safhası (1.-2.gün) : Çok ağrılıdır, işitme
normaldir, akıntı yoktur, zar kırmızı görünümdedir. Bu
safhada gelen hastaya antibiyotik, analjezik, antipiretik
verilir ve takip edilir.
2- Eksudasyon safhası (3.-5.gün) : Çok ağrılıdır, işitme
orta kulaktaki eksuda nedeniyle azalmıştır, akıntı yoktur,
zar dışa doğru bombe ve sarı-kırmızı-kahverengi görünümdedir.
Bu safhada gelen hastaya antibiyotik, analjezik, antipiretik
verilir, timpanik membran parasentez bıçağı ile açılarak
drenaj sağlanarak bir sonraki safhada oluşacak iyileşmesi
daha zor olan spontan perforasyon yerine zamanında uygun
drenaj temin eden ve iyileşmesi gayet kolay olan düzgün
bir açıklık yapılır, akıntının aspirasyonu ve hastanın
takibi yapılır.
3- Supurasyon safhası (6.-8.gün) : Zarda spontan perforasyon
meydana gelir, dışarıya akan pürülan birikim nedeniyle
ağrı büyük ölçüde diner, azalmış işitme devam eder. Burada
aynı medikal tedavi ve akıntının düzenli aspirasyonu yapılır.
Spontan perforasyon genellikle 2 mm kadar genişliktedir.
Kızamık, Kızıl gibi hastalıklar sırasında gelişen otitis
medialarda geniş bir timpanik membran perforasyonu oluşur.
Bu perforasyonlara ilaveten kemik zincirde inflamasyona
bağlı erozyonlar ve kopukluklar meydana gelebilir. Bu
tip kulak iltihabına akut nekrotizan otitis media denir.
4- Koalesans safhası (9.-10.gün) : Enfeksiyon bu safhada
mastoide ulaşarak mastoid hava hücreleri arasındaki ince
kemik septalarda erimeler meydana gelir, mastoiditin geliştiği
safhadır. Bu safhada yoğun medikal tedavi ve aspirasyona
cevap vermeyen bir mastoidit varsa, kortikal mastoidektomi
ameliyatı yapılır.
5- Komplikasyon safhası: Otojen komplikasyonların en sıklıkla
geliştiği safhadır.
6- Rezolüsyon safhası: İyileşme safhasıdır.
Nasıl teşhis konulur :
Tedavide iki durum göz önüne alınır. Birincisi orta kulaktaki
problemin düzeltilmesi, ikincisi de geniz bölgesinde tıkanıklık
yapan hastalığın tedavi edilmesidir. Orta kulaktaki problem
için ilaçlar genellikle yeterlidir. Özellikle yeni oluşmuş
bir iltihaba ya da basınç değişikliğine bağlı bir tıkanıklık
ise ilaçsız bile düzelebilir. En çok kullanılan ilaçlar
antihistaminik denilen ve allerjiye yönelik ilaçlarla,
dekonjestan denilen ve burun ve geniz bölgesini genişleten
ilaçlardır. İltihap söz konusuysa antibiyotik gerekebilir.
İlaçlarla düzelmeyen durumlarda kulak zarının çizilerek
orta kulaktaki suyun boşaltılması ve kulak zarına tüp
takılması ameliyatları yapılabilir. Bu tüp orta kulağın
hava almasını sağlar.
Geniz bölgesinin tedavisi ise bu bölgedeki hastalığın
ne olduğuna göre değişir. Eğer çocuklarda daha çok görüldüğü
gibi geniz eti varsa bunun alınması gereklidir. Allerji
ya da iltihap varsa bunlar ilaçlarla tedavi edilir. Sinüzit
ya da burun eti gibi durumlar derecesine göre ilaçla ya
da sonuç alınamazsa ameliyatla tedavi edilir. Bu bölgedeki
tümörler genellikle ışın tedavisi ve bazen ameliyatla
tedavi edilirler.
Teşhis genellikle hastanın anlattıkları ve muayene ile
konur. Muayene sırasında kulak zarında çökme, kızarıklık
tesbit edilir. Burun içinde akıntı, iltihap ya da allerjik
bulgular görülür. Geniz bölgesinin muayenesi zordur ve
bazen tam görülemez. Bu bölgede iltihap, geniz akıntısı,
tümör gibi östaki borusunu tıkayan hastalıklar saptanabilir.
Bazen muayene yeterli olmaz ve bazı tetkikler yaptırmak
gerekebilir. Kulakla ilgili olarak işitme testi (odyometri)
ve basınç ölçümü (timpanometri) yapılabilir. Ayrıca geniz
bölgesi ile ilgili olarak bazen bilgisayarlı tomografi
ya da MR çekilmesi gerekebilir. Allerji düşünüldüğünde
allerji testlerine ihtiyaç duyulabilir.
Orta kulak iltihabı önlenebilir
mi ?
Yenidoğan bebeklerde yatırılarak ve biberonla emzirmenin
orta kulak iltihapları artırdığı bilinmektedir. Anne sütü
ile ve yarı oturur pozisyonda emzirme bebeklerde orta
kulak iltihabını önleyen bir faktördür. (Yatar pozisyonda
bebek emzirilirse, süt boğaz- nasofarings-östaki borusu
yoluyla orta kulağa kaçabilir.) Daha büyük çocuklarda
ise üst solunum yolu enfeksiyonlarının zamanında tedavisi
orta kulak iltihaplarınının sıklığını azaltabilir, ancak
bütün orta kulak iltihaplanmaları önlenemez.
Orta kulak iltihabı bulaşıcı mıdır
?
Orta kulak iltihabı bulaşıcı değildir, ancak orta kulak
iltihabına yol açan üst solunum yolu enfeksiyonu bulaşıcı
olabilir.
Orta kulak iltihabı tedavisi :
Orta kulak iltihabı, 10-14 gün süreyle kullanılan antibiyotiklerle
ve östaki tüpünün fonksiyonunu düzeltecek ilaçlarla tedavi
edilir. Bu hastalıkta kullanılan antibiyotikler; Amoksisilin,
Amoksisilin+Klavulonik asit, Sulbaktam, Ko-trimoksazol,
Sefuroksim, Sefaklor veya diğer bazı antibiyotiklerdir.
Bu antibiyotikler sistemik olarak verilir. Bazen çocuklardaki
enfeksiyonda kulak zarı iltihap nedeniyle çok şişer, şiddetli
ağrıya neden olur ve kulak zarında delinme riski saptanırsa
kulak zarında küçük bir kesi yapılarak iltihabın boşaltılması
gerekebilir. Küçük çocuklarda bu işlem ameliyathanede
ve genel anestezi ile yapılır. Akut otitlerde orta kulakta
damarlanmanın bol ve dış kulak yoluyla dışarı doğru drenaj
olması nedeniyle topikal kulak damlaları kullanılmaz.
Evde alınması gereken önlemler ve uygulanabilecek tedavi
var mıdır ?
Orta kulak iltihabı belirtileri olduğunda, evde herhagi
bir tedavi uygulamadan önce, çocuğunuzun mutlaka doktoru
tarafından değerlendirilmesi gerekir. Evde uygulanabilecek
yöntemler, çocuğun rahatlatılmasına yöneliktir. Ağrı kesici
ve ateş düşürücüler ile çocuğun rahat uyku uyuması sağlanabilir.
Kulak akıntısı olan çocuklar yüzmemeli, banyoda ise kulak
kanalına su teması tıkaçlarla önlenmelidir. Doktorunuz
kulak tıkacını nasıl hazırlayacağınızı veya ne tür bir
tıkaç temin etmeniz gerektiğini size açıklayacaktır.
Orta kulak iltihabı kaç günde düzelir ?
Orta kulak iltihabının düzelme süresi değişken olabilir.
Hiç tedavi edilmediğinde bile 48 saat içinde kendiliğinden
düzeldiği olmaktadır. Bazen de, antibiyotiklerle tedavi
edilmesine rağmen 2 hafta ile 2 ay arasında orta kulakta
bir sıvı kalmaya devam eder. Bu sıvı genellikle zaman
içinde kendiliğinden kaybolur, ancak bu süre içinde çok
hafif bir işitme kaybı olur.
Orta kulak iltihabı sırasında görülen
işitme kaybı kalıcı olabilir mi ?
Eğer uygun tedavi edilir ve ilaçlar önerildiği doz ve
sürede kullanılırsa akut orta kulak iltihaplanmalarında
kalıcı işitme kaybı olasılığı çok düşüktür.
Doktora ne zaman başvurmak gerekir ?
Orta kulak iltihabı, tedavi edilmediğinde ciddi ve kalıcı
sorunlara neden olabilir. Orta kulak iltihabı belirtileri
bulunan çocuklar bir hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Kulak ağrısı, yeni bir dişin çıkması, yabancı bir cismin
kulak yoluna kaçması, pamuklu çubuklarla temizlik sırasında
kulak yolunun tahriş edilmiş olması, sertleşmiş kulak
kiri tıkaçları nedeniyle de meydana gelebilir. Kulak yolunu
ve kulak zarını ancak doktorunuz değerlendirebileceği
için, şikayetlerin gerçek nedeninin bulunması ve tedavinin
doğru olarak planlanması için hekim muayenesi şarttır.
Kaynaklar :
http://www.kbbhastanesi.com
http://tr.wikipedia.org
http://www.geocities.com/yorulmazi/disease/aom.htm
http://medicine.inonu.edu.tr
http://www.internetdoktoru.com
