YATAĞA BAĞIMLI ve SONDA İLE BESLENEN HASTANIN BAKIMI

Bu sayfa size, hastanızın sürekli yatması nedeniyle karşılaşabileceğiniz sorunlar, beslenme, bakım önerileri ve önlemler hakkında bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır.

Gavaj; bilinç kaybı, felç, yutma güçlüğü, yemek yemeyi etkileyen bazı ağız ve diş hastalıklarında, koma gibi kişinin normal beslenemediği durumlarda özel olarak
hazırlanan besin içerikleridir. Gavaj ya özel bir hortum olan nazogastrik sonda(mide sondası) ile veya hastanın yutma ile ilgili bir sorunu yok ise doğrudan içecek olarak uygulanır. Temel amaç; hasta olan kişinin beslenmesini sağlamak ve hastalığının özelliğine göre tedavi edici bir diyet uygulamaktır.

Kanser, felç veya kısmi felç gibi bazı hastalıklarda, hastanın bilincinin kapalı olduğu durumlarda, katı besinleri yutamadığı durumlarda hasta yine beslenmek zorundadır ve bu beslenmeyi sağlamak için özel yöntem ve besin içerikleri kullanılır.

Bu amaçla hazırlanmış ve doktor tarafından reçete edilerek temin edilebilen özel ecza ürünlerine enteral beslenme ürünleri denir. Bu tür ürünlerde her türlü besin öğesi itina ile hesaplanmıştır ve özel kavanoz, şişe veya paketlerde satılır. Enteral besinlerin mutlaka doktor kontrolünde kullanılması gerekir.

Hastanın bilinci kapalı, yutma güçlüğü var ise hazırlanan gavaj veya enteral besin; nazogastrik sonda(mide sondası) denilen özel hortumla verilir.

• Sonda bu konuda uzmanlaşmış doktor veya bir sağlık personelince takılır.
• Nazogastrik sonda; hastanın burun deliğinden takılır ve mideye ulaştırılır.
• Sondanın amacı hazırlanan besinin mideye ulaştırılmasını sağlamaktır.
• Sonda mutlaka sağlık pesoneli tarafından takılmalı ve çıkarılmalıdır.
• Bu konuda sağlık personelinin uyarı ve talimatına kesinlikle uyulmalıdır.
• Sonda 7 günde bir mutlaka değiştirilmelidir.(lateks olanlar)
• Sondadan hava verilmemesine dikkat edilmelidir.
• Sonda flaster ile hastanın burnuna veya alnına yerinden çıkmaması için sabitlenir.
• Bu flasterler cildi tahriş etmeyecek yapıda olmalı ve her gün değiştirilmelidir.
• Sondanın yemek borusuna yapışmaması için bant değiştirilirken sonda kendi etrafında bir kez döndürülür. Günde 3 kere ağız-burun temizliği yapılmalıdır.

Hastaya sonda ile verilen her türlü besinin çok sıcak veya soğuk olmaması tercihen ılık olması gerekir, ayrıca sıcak ve soğuk iki ayrı gavaj aynı anda verilmemelidir.

Her beslenmede doktor başka türlü tavsiye etmediyse bir defasında toplamda 250gram(cc) vermek uygundur.

Gavaj uygulama sıklığı yine doktor tavsiyesine göre olmalı herhangi bir kısıtlama yok ise her 3-4 saatte bir olmalıdır.

Yine dikkat edilmesi gereken bir nokta besin verildikten sonra sondanın içinde kalacak gavaj artığının kokuşma veya bozulup hastaya zarar vermemesi için her gavaj uygulamasının ardından bir miktar temiz suyu sonda ile hastaya vermek gerekir.

• Her sonda uygulamasından sonra sondanın dışarıdaki ucu kapatılmalıdır.
• Resimde görüldüğü gibi hasta 30-45 derece açıyla yarı oturur pozisyonda yemek verilmelidir, yoksa boğulmaya neden olabilir.

Her hastalıkta, hastalığın tedavisine göre uygun beslenme yani diyet uygulanır ki bu gavaj veya enteral besin kullanırken de geçerlidir.

Örneğin hipertansiyonu olan bir hastaya içersinde tuz olan gavaj verilmez.
Ya da diyabeti olan bir hastaya verilecek gavajın hem içeriği uygun hemde verilme zamanları düzenli olmalıdır

Bu şekilde beslenmesi gereken hastalara; tedavi eden doktor uygun gördü ise evde veya hastanede kendimiz de enteral besinlere benzer gıdalar hazırlanabilir.

Bu besinlerin tamamına gavaj denir.

Aşağıda bazı hastalıklarda uygulanabilecek gavaj önerileri yer almaktadır.

TUZSUZ GAVAJ:
Tuz ve sodyumun kısıtlı veya yasak olması gereken hastalık durumlarında, hazırlanan gavaj ve besinlerdir.
İçinde baharat, acı biber, tuz olmayan her türlü çorbayı blender dan geçirdikten sonra tülbent veya süzgeçten süzerek örnek bir gavaj hazırlanabilir.
Temel amaç; hazırlanan gavajın belli incelikte olan sondanın içinden rahatça akışını sağlamak ve tıkanmasını önlemektir. Bu tür çorbaların içinde ne kadar çe-
şit malzeme varsa hastanın beslenmesi için gerekli besin öğeleri o kadar karşılanmış olur. **Örneğin bir tencereye bir yeteri miktarda su koyup bir parça et veya tavuk, brokoli, ıspanak, patates, pirinç, havuç gibi sebzeler katıp pişirip en sonda çok az sıvı yağ koyup piştikten sonra karıştırıcı da iyice ezip süzüldüğünde güzel bir gavaj hazırlanmış olur.
Aynı şekilde; içinde acı ve baharat olmayan tarhana çorbası çok besleyici bir gavaj olabilir. Önemli olan yukarıda da belirtildiği gibi gavajın sondanın içinden geçebilecek kıvamda olmasıdır.
Hastanın C vitamini gibi bazı besin öğelerine ihtiyacı da vardır ve bu öğeler ancak taze sebze ve meyvelerde bulunur. bu ihtiyacı karşılamak için; muz, elma, havuç, portakal gibi suyu sıkılabilecek her türlü sebze ve meyvenin önce suyu sıkılır, sonra yine süzgeç veya temiz bir tülbentle süzülerek hastaya sondadan verilebilir.
Dikkat edilmesi gereken nokta; meyve ve sebzelerdeki bazı besin öğeleri ışık, hava gibi ortamda değerlerini kaybettiklerinden her defasında meyve sebze suyunun taze hazırlanıp verilmesidir.

DİYABETİK GAVAJ:
Yukarıdaki tüm öneriler bu hastalıkta da geçerlidir. Diyabette beslenmede asıl amaç hastanın çok düzenli yani zamanlı besin almasıdır.
Bir öğünde verilecek miktar 150-200 gram ve her gavaj uygulama aralığı 2,5 - 3 saat arası tercihen uygundur. Diyabetik gavajlarda şeker, pekmez, bal gibi kan şekerini ani olarak yükselten besinler kullanılmamalıdır.
Hastalıklarda beslenme tedavinin bir parçası olduğundan ve hastalığa uygun beslenme yapılması gerekir.
Çok sayıda hastalık var ve her hastalığın diyeti farklı olduğundan, ayrıca birde hasta gavaj ile beslenecekse bu durumda diyete uygun gavaj hazırlamak gerekir. Bu sebeple hastaya ne tür besinlerin verilebileceği konusunda diyetisyen veya doktora danışınız.

BASI YARALARI :
Hastanızda uzun süreli yatmaya bağlı yatak yaraları oluşabilir. Yatak yaraları hastanız için
Ciddi sorunlar yaratabilir.
Derinin bütünlüğünü ve dolaşımın devamlılığını sağlamak için gerekli önlemler alınmalıdır.

ÖNLEMLER :
1-Hastanın yatak takımları kuru ve gergin olmalı, kat izi olmamalıdır.
2-Resimde gösterilen basınç noktaları başlıca yatak yarası oluşabilecek bölgelerdir.
Bu bölgelerde basıncı azaltmak için günde iki kere masaj yapılmalıdır.(pudra kullanılmamalı ve kemik çıkıntısına masaj yapılmamalıdır)
Kızarmış bölgelere nemlendirici pomat uygulanmalıdır.
3-Mümkünse havalı yatak kullanılmalıdır.
4-Hastanın gündüzleri 2 saatte bir, geceleri 4 saatte bir yatış pozisyonu değiştirilmelidir.
Hasta döndürülürken sırasıyla, yan-sırt üstü-diğer yan-sakıncası yoksa yüzükoyun pozisyonları verilir.
5-Günde iki kez 5er defa eklem hareket açıklığı egzersizleri uygulanmalıdır.
Deride oluşan yaralar mutlaka hekime bildirilmelidir.
6-Dışkı ve idrar tutamama nedeniyle nemlenme derinin yumuşamasına yol açar, buda yatak yarası açılmasını kolaylaştıracağı için bu bölgenin temiz tutulması gerekir.

Hastanızla ilgili sorunlarınızda Hekim ve Hemşirenize danışabilirsiniz.